صفحه نخست

شرایط وجوب یا واجب شدن امر به معروف و نهی از منکر

 

شرایط وجوب یا واجب شدن امر به معروف و نهی از منکر

شرط اول: علم به معروف و منکر

شرط دوم: احتمال تأثیر

شرط سوم: اصرار و استمرار عمل

شرط چهارم: نداشتن مفسده

منظور از شرایط وجوب یا واجب

باید بین وجوب و اقامه این دو فریضه و بین پیاده سازی آن در مصادیق معروف و منکر تفاوت قائل شد به این معنی که نسبت به مصادیق معروف و منکر و آنجا که مکلف می خواهد امر به نیکی یا نهی از زشتی بکند بدون این شرایط وجوبی تحقق ندارد و در واقع این شرایط، شرایط وجوب اند و تا کسی این شرایط را نداشته باشد نباید اقدام به امر به معروف و نهی از منکر بنماید چون به خطا خواهد رفت و خود عمل او منکر است.

شرط اول؛ علم به معروف و منکر

امام صادق (ع) می فرماید:

صاحِبُ الاَمرِ بِالمَعروفِ یَحتاجُ اِلی اَن یَکوُنَ عالِماً بِالحَلالِ وَالحَرام؛ آمر به معروف (و ناهی از منکر) نیازمند آن است که حلال و حرام را بشناسد.

امام خامنه ای(مدظله العالی): البته به شما بگویم عزیزان من منکر را باید بشناسید چیزهایی ممکن است به نظر بعضی منکر بیاید در حالی که منکر نباشد باید معروف و منکر را بشناسید واقعاً باید بدانید این منکر است. (دانشگاه تهران- پرسش و پاسخ 22/2/1382)

شرط دوم؛ احتمال تأثیر

نسبت به این شرط توجه به چند نکته لازم است:

1. در وجوب امر به معروف و نهی از منکر اندک احتمال تأثیر کافی است ولازم نیست که قطع و یا حتّی ظنّ به تأثیر داشته باشد.

2. تأثیر لازم نیست فوری باشد بلکه اگر امر به معروف و نهی از منکر احتمال تأثیر در آینده هم داشته باشد واجب می باشد.

3. اگر امر به معروف در عاصی اثر نداشته باشد اما در جامعه مؤثر باشد، باز هم واجب است.

4. حداقل اثری که بر امر به معروف و نهی از منکر مترتب است این است که حجّت و راه عذر را بر تارکین واجب و مرتکبین حرام، تمام و برای آمر به معروف و نهی از منکر پبش خدا عذر شرعی می باشد.

شرط سوم؛ اصرار و استمرار عمل

امر به معروف و نهی از منکر برای این است که جلوی وقوع منکر یا ترک معروف در زمان حال یا آینده گرفته شود و حکم خدا مخالفت نشود، اما اگر کسی در گذشته خلافی کرده و در آینده بنا ندارد آن را تکرار کند و اصرار بر مسیر انحرافی خود ندارد در اینجا امر به معروف و نهی از منکر معنی و اثر ندارد.

بنابراین امر به معروف و نهی از منکر بیشتر متوجه زمان حال یا آینده است اما نسبت به گناهی که در گذشته انجام گرفته و عاصی بنای بر استمرار و تکرار ندارد یا امکان آن برای او وجود ندارد موضوعیت ندارد.

شرط چهارم؛ نداشتن مفسده

امر به معروف واجب توصلی است و هدف از آن اصلاح و هدایت دیگران است و اگر خود آن منشأ مفسده دیگری گردد یا ضرر مهمی بر آن مترتب باشد موضوعیت نداشته و واجب نمی باشد مثلاً اگر امر به معروف و نهی از منکر به یک واجبِ فردی، موجب قتل نفس شود نباید اقدام کرد.

امام رضا (ع) می فرماید:

وَالْاَمْرُ وَ بِالْمَعْروفِ وَ نهْی عَنِ المُنْکَر واجبان اذا امکن وَلَمْ یَکُنْ خیفۀ عَلَی اَلنَّفْسِ؛ امر به معروف و نهی از منکر زمانی واجب است که امکان داشته باشد و ترسی بر جان نباشد.

چند مسئله در رابطه با نداشتن مفسده برای انجام فریضه

علم به مفسده و ضرر باید عقلائی باشد نه احتمالی که قابل اعتناء و پذیرفتنی نزد عرف و عقلا نمی باشد و ثانیاً ضرر و مفسده باید زیانش قابل توجه و از ترک واجب و انجام منکر بیشتر باشد اما ضرر اندک و کوچک مانع انجام این دو فریضه بزرگ نمی گردد.

در آنجا که حفظ و دفاع از اساس دین و اصول مذهب متوقف به امر به معروف و نهی از منکر باشد، بذل جان مال واجب است. چنانچه نهضت امام حسین(ع) این بود که من جان می دهم تا دین خدا جان ندهد من عزیزانم را فدا می کنم تا حیات دین را تضمین کنم.

احتمالات ضعیف و کوچک نباید بهانه و مانع ترک این دو فریضه بزرگ گردد.

مؤمن باید تلاش کند راه هایی را بیابد که بدون مفسده و ضرر جلوی عصیان و نافرمانی خدا گرفته شود.

جهت عضویت در کانال تلگرام ستاد امر به معروف و نهی از منکر استان کردستان کلیک کنید

برگزیده ها