در اجرای امر به معروف و نهی از منکر نباید یک درصد هم برخورد سلبی باشد

جانشین دبیر ستاد امر به معروف و نهی از منکر استان کردستان گفت: در حوزه امر به معروف و نهی از منکر معتقدیم یک درصد هم نباید برخورد سلبی صورت بگیرد و اگر مسئولان به خوبی عمل کنند دیگر نیازی به برخوردهای سلبی نیست.

به گزارش روابط عمومی ستاد امر به معروف و نهی از منکر استان کردستان، محمود الله‌مرادی در همایش توجیهی برنامه‌های سال 95 ستاد امر به معروف و نهی از منکر استان کردستان که در سالن کتابخانه آیت‌الله خامنه‌ای در سنندج برگزار شد، اظهار کرد: بنده یک فرد انقلابی و حزب‌اللهی هستم که هر جا کار خوبی از کسی ببینم آن را بیان می‌کنم و به همین دلیل هم از استاندار کردستان به دلیل پشتیبانی از ستاد امر به معروف و نهی از منکر کردستان قدردانی می‌کنم.

جانشین دبیر ستاد امر به معروف و نهی از منکر استان کردستان گفت: زمانی که بنده ستاد امر به معروف و نهی از منکر را تحویل گرفتم نه تنها امکانات و نیرویی نداشت بلکه رده‌های شهرستانی هم تشکیل نشده بود اما اکنون و براساس اعلام رسمی مسئولان ستاد کشور، ستاد کردستان در رده 5 استان برتر قرار دارد.

به گفته الله‌مرادی، امروز تمامی شهرستان‌های استان کردستان دارای ستاد مشخص، مکان ثابت و خودرو و نیرو هستند و این به خاطر تلاش دبیران و همکاری ویژه فرمانداران و دستور صریح استاندار حاصل شده است.

وی خاطرنشان کرد: البته کارهای زیادی باقی مانده است که در ستاد کردستان تلاش می‌شود با برنامه‌ریزی موثر و کمک مسئولان، مسئله امر به معروف و نهی از منکر در استان اجرایی و نهادینه شود.

جانشین دبیر ستاد امر به معروف و نهی از منکر استان کردستان تصریح کرد: سال گذشته موضوع امر به معروف و نهی از منکر به داخل دانشگاه‌های استان کشیده شد و با همکاری آنها چهار جلسه برگزار شد.

وی در ادامه گفت: دستگاه‌هایی که مسئولیت اجرای ماموریت‌های فرهنگی را در کردستان دارند نباید در اجرای آن اغماض کنند و برنامه‌ای که سبقه فرهنگی و دینی دارد نباید با بی‌احترامی مواجه شود.

الله‌مرادی افزود: برنامه‌ای که با عنوان هفته قرآن و عترت در کردستان برگزار شد، افرادی در لوای قاری و داستان‌نویس جایزه برده‌اند که ظاهر آنها مناسب با عنوان برنامه نبود و این جای اشکال دارد.

جانشین دبیر ستاد امر به معروف و نهی از منکر استان کردستان گفت: برنامه‌ای که سبقه فرهنگی و دینی دارد نباید مورد بی‌احترامی قرار بگیرد و مسئولان باید توجه ویژه‌ای به این بخش داشته باشند.

به گفته الله‌مرادی، در برنامه‌های فرهنگی اگر چارچوب دینی رعایت شود اثرگذار خواهد بود.

جانشین دبیر ستاد امر به معروف و نهی از منکر استان کردستان در ادامه با انتقاد از سازمان تعاون روستایی استان در زمینه عدم توجه به فریضه امر به معروف و نهی از منکر در ارائه خدمات به مردم، گفت: این سازمان باید در زمان واگذاری غرفه‌های مراکز عرضه تولیدات مسئله رعایت ارزش‌های دینی را مورد تاکید قرار دهند.

وی خاطرنشان کرد: در حوزه امر به معروف و نهی از منکر معتقدیم یک درصد هم نباید برخورد سلبی صورت بگیرد و اگر مسئولان به خوبی عمل کنند دیگر نیازی به برخوردهای سلبی نیست.

وی خاطرنشان کرد: در سالی که با عنوان «اقتصاد مقاومتی اقدام و عمل» نام‌گذاری شده است باید تمام توان خود را در راستای عمل به معروفات و جلوگیری از منکرات به کار بگیریم.

جانشین دبیر ستاد امر به معروف و نهی از منکر استان کردستان اظهار کرد: امروز تهدید و منکر در جامعه فقط بد‌حجابی نیست، بلکه افرادی هستند که تمامی خدمات نظام را زیرسوال می‌برند که این بدترین منکر است.

الله‌مرادی تصریح کرد: اصولگرایی که خدمات دولت را زیرسوال ببرد و یا اصلاح‌طلبی که به اصول و ارزش‌های اصولگرا اهانت کند، مرتکب افعال منکر هستند.

به گفته وی، عده‌ای که می‌خواهند بین اصولگرا و اصلاح‌طلب را برهم بزنند من اینها را در صف انقلاب نمی‌‌دانم بلکه ما باید از رهبری الگو بگیریم و به عنوان یک فرد انقلابی از اقدامات مفید نظام حمایت کنیم.

وی خاطرنشان کرد: باید در جامعه به گونه‌ای کار کرد که مردم نسبت به نظام امیدوار شوند چون ایجاد ناامیدی نسبت به نظام بدترین منکر است.

جانشین دبیر ستاد امر به معروف و نهی از منکر استان کردستان در ادامه به برنامه‌های سال جاری ستاد اشاره کرد و افزود: بزرگداشت شهدای امر به معروف و نهی از منکر، لحاظ کردن شاخص امر به معروف و نهی از منکر در انتخاب مدیران، برگزاری چهار کارگاه نقدپذیری و نظارت و ارزیابی شوراهای امر به معروف و نهی از منکر استان از برنامه‌های سال جاری در استان است.

به گفته الله‌مرادی، آموزش 300 نفر از اشخاص تأثیرگذار برای اجرای امر به معروف و نهی از منکر، آموزش یک هزار و 800 عضو شورای فعال، سازمان‌دهی و آموزش 5 هزار نفر یادآوران معروف در مدارس، تهیه شاخص عمومی و ارزیابی اهتمام دستگاه‌ها نسبت به امر به معروف و نهی از منکر و تشکیل مجمع دبیران از دیگر برنامه‌های امسال ستاد امر به معروف و نهی از منکر کردستان است.

وی همچنین، آموزش خانواده کارکنان به تعداد 4 هزار نفر در خصوص روش‌های سبک زندگی، برگزاری مسابقات ورزشی جام امر به معروف و نهی از منکر در بین اقشار جامعه و ادارات، توزیع کتب و جزوات مرتبط با این دو فریضه الهی، ایجاد شبکه و گروه اجتماعی با عضویت شوراهای امر به معروف و اجرای امر به معروف و نهی از منکر در پایانه‌های زمینی و هوایی استان را از دیگر برنامه‌های سال جاری در کردستان برشمرد.

جانشین دبیر ستاد امر به معروف و نهی از منکر استان کردستان در پایان گفت: در تمام ادارات و دستگاه‌های اداری استان شوراهای امر به معروف و نهی از منکر تشکیل شده است اما در سال جاری یک بازنگری انجام خواهد شد.

شیوه‌های عملی امر به معروف و نهی از منکر

تحقق امر به معروف و نهی از منکر در جامعه اسلامی مستلزم شیوه‌هایی است که با بکارگیری آنها می توان بهخ نتایج قابل قبولی دست یافت.

به گزارش روابط عمومی ستاد امر به معروف و نهی از منکر استان کردستان، هدف عمده و اساسی در امر به معروف و نهی از منکر تحقق معروف و زدوده‌شدن منکر است. برای نیل به این هدف به نظر می‌رسد که باید به دنبال بهترین و مؤثرترین راهکارها و شیوه‌های عملی باشیم..

اولین و مؤثرترین شیوه در امر به معروف و نهی از منکر تبلیغ عملی است. یکی از مهم‌ترین عوامل موفقیت پیامبر اکرم(ص) و ائمه(ع) در ترویج و گسترش مکتب، توجه به این شیوه بوده است. پیامبر اکرم(ص) در اغلب کارها از قبیل کندن خندق، ساختن مسجد و برنامه‌های فرهنگی و اجتماعی و…. قبل از اینکه دیگران را تشویق به این کار کند خود پیشقدم می‌شد، همچنانکه امامان معصوم(ع) به این طریق عمل می‌کردند.

دومین اصلی که در تأثیر امر به معروف و نهی از منکر در خور توجه است، احترام به شخصیت افراد می‌باشد. مرتکبان منکر تا وقتی که متجاهر به گناه نشده‌اند، و به طور آشکار خود را آلوده نکرده‌اند محترمند و نباید به هتک حرمت آنها پرداخت.

معمولا ما انتظار داریم کسانی که در گرداب منکرات غوطه‌ور شده‌اند یک دفعه آنها را از گرداب در آوریم و یک مسلمان ایده‌آل بسازیم؛ در حالی‌ که تربیت امری تدریجی است و فضایل و رذایل هیچ‌ کدام یک مرتبه در جان انسان‌ها به وجود نمی‌آیند. در حقیقت می‌توان گفت که از علل نزول تدریجی قرآن توجه به این نکته مهم است، چرا که قرآن کتاب تربیتی است و برای هدایت انسان‌ها به سوی کمال مطلوب نازل شده است.

از شیوه‌های مهم و مؤثر در امر به معروف و نهی از منکر، نرم‌خویی و محبت است؛ خصلتی که موفقیت پیامبر(ص) بنا به تصریح قرآن کریم مرهون آن بوده است.

یکی از امتیازات مکاتب الهی تشویق به خوبی‌ها و ارزش‌هاست. پیامبر مکرم اسلام(ص) از عامل تشویق در جهت پیشبرد اهداف استفاده‌های زیادی می‌کرد. پست‌های حساس سیاسی، فرهنگی و نظامی را به افراد لایقی می‌سپرد و به این ترتیب، امت را به نیکی و پاکی دعوت می‌فرمود.

شکی در این مسئله نیست که محیط هر چند نقش زیربنایی ندارد ولی در پرورش فضایل و رذایل نقش اساسی دارد. رسالت انبیا نیز مبتنی بر این اصل بود که محیط را به گونه‌ای آماده سازند تا خود مردم عدالت را بر پادارند:”لیقوم الناس بالقسط”.‌ بنابراین پیامبر اکرم(ص) می‌فرماید: “کلکم راع و کلکم مسئول عن رعیته”.

به طور کلی اگر در کنار شیوه‌های بالا، برخورد عملی با مرتکبان منکر را مد نظر نداشته باشیم بدون شک امر به معروف و نهی از منکر بی‌نتیجه خواهد ماند.

شرایط امر به معروف و نهی از منکر در جامعه اسلامی

امر به معروف و نهی از منکر در جامعه اسلامی آداب و شرایط خاص خود را دارد که باید آمران به معروف و ناهیان از منکر با رعایت آنها در راستای اجرای این فریضه الهی گام بردارند.

به گزارش روابط عمومی ستاد امر به معروف و نهی از منکر استان کردستان، از ميان فرايض اسلامى، تنها فريضه‏اى كه مشروط به تأثير است، همين امر به معروف و نهى از منكر است. از ما خواسته‏اند تا بى‏توجه به تأثير، نماز بخوانيم يا روزه بگيريم. ليكن در مورد امر به معروف، مؤثر واقع شدن آن، يكى از شرايط وجوبش به‏شمار است.

همه شرايط و مراتب و آدابى كه براى اجراى اين فريضه در نظر گرفته‏اند، چيزى نيست جز كوشش براى مؤثرتر شدن آن. لذا هرگز در اين مورد نمى‏توان به شعار «بر رسولان بلاغ باشد و بس» بسنده كرد. بنا بر اين آن‏كه در پى امر به معروف و نهى از منكر است، بايد طبيب‏وار و مشفقانه درد بيمار خود را بشناسد و داروى مناسب آن را تجويز نمايد و در اين راه آدابى را به‏كار بندد كه او را موفق سازد. اما «مقصود از آداب، آن چيزهايى است كه رعايت آنها در حصول غرض و گرفتن نتيجه مؤثر است.»

برخى از اين آداب، اختصاص به امر به معروف ندارد و شامل بيش‏تر عرصه‏هاى زندگى نيز مى‏شود و پاره‏اى از آنها در پاره‏اى از كتاب‏ها تحت عنوان شرايط امر به معروف و نهى از منكر ذكر شده و يا از مشتقات آنها به‏شمار آمده است.

تأمل در اين آداب، ما را متوجه حقيقتى ناخوشايند مى‏كند: بسيارى از امر به معروف‏هاى ما، در حقيقت امر به منكر و زير پا گذاشتن حقوق مسلم ديگران و تجاوز به حريم زندگى آنان است كه شارع به هيچ روى بدان خشنود نيست.

امام على‏عليه السلام، در كنار تأكيدات بسيار بر اصل اين فريضه، همواره بر آن است تا با آموختن آداب آن، ديگران را از كج‏فهمى و برداشت ناصواب برحذر دارد و شيوه درست آن را به مؤمنان بياموزد. در اين‏جا پاره‏اى از آداب اين فريضه را از منظر امام‏عليه السلام نقل مى‏كنيم. مهم‏ترين اين آداب عبارتند از:

1.پرهيز از تجسس؛ 2.پرهيز از پرده‏درى؛ 3.پرهيز از دشنام؛ 4.رفاقت؛ 5.صبورى.

1- پرهيز از تجسس

امر به معروف و نهى از منكر، ناظر به حقوق اجتماعى مسلمانان است و تنها در اين حوزه كاربرد دارد. از اين‏رو كشاندن آن به حريم خصوصى مردم جز مسخ اين فريضه و مشكل‏سازى نتيجه‏اى ندارد. اساسا تا ترك معروف يا ارتكاب منكرى آشكار نباشد، كسى را حق پى‏جويى و تجسس براى احراز آن نيست. اگر كسى در نهان گناهى مرتكب مى‏شود و يا واجبى را فرومى‏گذارد، تنها به خودش زيان مى‏زند، نه ديگرى.

فلسفه امر و نهى نيز در درجه اول حفظ سلامت جامعه است. امام‏عليه السلام از رسول‏خداصلى الله عليه وآله وسلم نقل مى‏كند كه ايشان فرمود: «هرگاه بنده‏اى در نهان گناهى را مرتكب شود، جز او زيانى نمى‏بيند و هرگاه آشكارا آن را مرتكب شود و بر او خرده نگيرند، عموم مردم از آن زيان مى‏بينند.» از نظر امام كيفر و مجازات الهى هنگامى دامنگير جمع مى‏گردد كه گناه فردى آشكارا صورت گيرد: «خداوند عامه را به گناه خاصه، هرگاه آنان در نهان مرتكب كار زشتى شوند و عامه از آن باخبر نشوند، كيفر نمى‏دهد.» بدين‏ترتيب قلمرو كاربرد امر به معروف و نهى از منكر، اعمال آشكار و جايى است كه ترك معروف يا ارتكاب منكر، آشكار و عيان باشد.

فقها در اين زمينه چندان دقت‏نظر و احتياط به خرج مى‏دهند كه نه تنها گناه نهانى را مشمول امر به معروف و نهى از منكر نمى‏دانند، بلكه معتقدند اگر ترك واجب يا ارتكاب منكر نيز آشكار باشد، اما از سر جهل به موضوع صورت گرفته باشد، باز امر به معروف و نهى از منكر واجب نيست.

براى مثال امام خمينى، در اين باب مى‏گويد: «اگر فاعل [منكر] جاهل به موضوع باشد، انكار او و رفع جهلش واجب نيست؛ مانند آن‏كه نماز را از سر غفلت يا فراموشى نخواند و يا بر اثر جهل به موضوع، مسكرى نوشيد.» البته اين مسئله ناظر به موارد عمومى يا جزئى است، اما جايى كه مسئله حياتى باشد، ديگر نمى‏توان سكوت كرد: «البته اگر آن مسئله به‏گونه‏اى باشد كه خداوند متعال به هيچ روى ارتكاب و يا تركش را نمى‏پسندد، مانند قتل نفس محترمه، اقامه آن [فريضه‏] و امر و نهى در اين مورد واجب است.»

بنابراين در امر و نهى هم بايد ترك واجب يا ارتكاب منكر، آشكار باشد و هم فاعل و تارك دچار فراموشى يا غفلت و يا جهل به موضوع نشده نباشد وگرنه جايى براى اجراى اين فريضه نيست. از اين‏رو، بايد اين تلقى نادرست را كه امر به معروف و نهى از منكر، گونه‏اى فضولى در كار ديگران و تجسس و دخالت در امور شخصى افراد است، كنار گذاشت و براى رفع اين پندار ناروا كوشيد. امر به معروف و نهى از منكر هيچ نسبتى با تجسس و فضولى در كار ديگران ندارد و اگر هم بتوان نسبتى برقرار كرد، نسبت تضاد است.

در اين‏جا تنها يك استثنا وجود دارد و آن‏ هم بازرسى، بررسى و مراقبت از كردار و اعمال سازمان‏ها و مؤسسات است. از آن‏جا كه فلسفه وجودى سازمان‏هاى دولتى و مؤسسات عمومى، تأمين مصالح عامه است، بايد ديد كه آيا در اين مسير گام برمى‏دارند و آيا براى تحقق اين هدف مى‏كوشند يا خير.

اساسا نظارت بر سازمان‏ها غير از تجسس است؛ زيرا تجسس به معناى كنجكاوى در امور شخصى افراد و دخالت در حريم خصوصى آنان است؛ حال آن‏كه در سازمان‏ها و مؤسسات، چيزى به نام حريم خصوصى وجود ندارد. اين نهادها با امكانات و بودجه مردم و براى خدمت به آنها پديد آمده‏اند و همواره بايد در اين مسير نيز حركت كنند.

اين اصل در مورد مديران و گرداندگان مؤسسات عمومى نيز صادق است. چرا كه آنان با در اختيار گرفتن بودجه و امكانات مردمى، متعهد شده‏اند در جهت تأمين مصالح جامعه حركت كنند. بنا بر اين بايد احراز شود كه تا چه حد به تعهد خويش پايبندند. البته اين مسئله باز به معناى دخالت در امور شخصى مديران و تجاوز به حريم خصوصى آنان نيست، بلكه مقصود آن است كه همواره بايد حوزه مديريتى و اختيارات چنين كسانى زيرنظر باشد و كنترل گردد. با همين رويكرد است كه امام على‏عليه السلام از مالك‏اشتر مى‏خواهد كارهاى زيردستان و كارگزاران خود را زيرنظر داشته باشد و از طريق فرستادن منهيان و مراقبان، مانع تخلفات احتمالى آنان گردد.

در اين مورد ايشان پس از آن‏كه دستور مى‏دهد تا كارگزاران براساس توان و شايستگى انتخاب شوند، مى‏فرمايد: «بر كارهاى آنان مراقبت دار و جاسوسى راستگو و وفاپيشه بر ايشان بگمار كه مراقبت نهانىتو در كارهايشان، واداركننده آنها است به رعايت امانت و مهربانى است بر رعيت.»

2- پرهيز از پرده‏درى

انسان، طبيعتا به خطاكارى گرايش دارد، وگرنه ديگر نيازى به امر و نهى نبود. از آن‏جا كه غرايز در او بالفعل و تربيت‏پذيرى بالقوه است،اگر به خود واگذاشته شود، به كجروى خواهد افتاد. در اين مرتبه نفس بسيار نيرومند و حاكم و آمر است و همان است كه حضرت يوسف از آن چنين ياد مى‏كند: «نفس خود را تبرئه نمى‏كنم كه نفس به بدى فرمان مى‏دهد، مگر آن كه پروردگارم رحم كند.» بدين‏ترتيب، حتى در آرمانى‏ترين جوامع و با بودن بهترين الگوها، نمى‏توان تضمين كرد كه هيچ خطايى رخ ندهد. از اين‏رو، گفته‏اند: «انسان جايزالخطا ـ و حتى گاه واجب‏الخطا ـ است.» توجه به اين حقيقت، هشدارى است در باب شناخت بيش‏تر ماهيت انسان و به‏كار گرفتن درست اصل امر به معروف و نهى از منكر.

افزون بر اين، نه تنها ارتكاب فحشا و اعمال ناپسند، از نظر دينى منكر است، گزارش و نقل و نشر آن نيز نوعى منكر به‏شمار مى‏رود. از اين‏رو اگر كسى مرتكب گناهى شد، موظف است آن را پنهان نگه دارد و از تجاهر به آن خوددارى كند.

رسول‏ خدا صلى الله عليه وآله وسلم پس از آن‏كه مسلمانى را كه زنا كرده و آن‏گاه خود به آن اعتراف كرده بود، حد زد، فرمود: «هر كس بدين ناپاكى‏ها آلوده شد، سزاوار است كه خود را با پوشش خداوند متعال، درپوشد و اظهار مكند.» امام على‏عليه السلام نيز پس از آن‏كه مسلمانى به گناه مستوجب حدى اعتراف كرد، خشمگين شد و فرمود: «چه‏قدر زشت است كه يكى از شما مرتكب اين‏گونه فحشاها مى‏شود و سپس در برابر همگان خود را رسوا مى‏كند! چرا در خانه‏اش توبه نكرد؟ به خدا سوگند، توبه‏اش ميان خود و خدا برتر از اجراى حد بر او به‏وسيله من است.»

بنابراين نه تنها مرتكب گناه حق ابراز آن را ندارد، بلكه ديگران نيز حق ندارند كه گناه پنهان كسى را آشكار و عيان سازند و آن را منتشر كنند. قرآن كريم نيز، در اين باب تهديد سنگينى كرده است.

رعايت ظواهر و پايبندى به اصول اخلاق اجتماعى، مسئله‏اى است و اخلاقى زيستن در نهان و داشتن خشيت الهى، مسئله ديگرى است. امر به معروف و نهى از منكر در پى تأمين مسئله نخست است. بر اين اساس، هرگونه پرده‏درى و افشاگرى درباره گناهان نهان، خود نوعى منكر است و مستوجب مجازات.

اى بنده خدا در گفتن عيب كسى كه گناهى كرده است، شتاب مكن! چه، اميد مى‏رود كه آن گناه را بر او ببخشند و بر گناه خرد خويش ايمن مباش! چه، بود كه تو را بر آن عذاب كنند. پس اگر از شما كسى عيب ديگرى را دانست، بر زبان نراند، به خاطر عيبى كه در خود مى‏داند . و شكر بر كنار ماندن از گناه او را بازدارد از آن‏كه ديگرى را كه به گناه گرفتار است، بيازارد.

3- پرهيز از دشنام

امر به معروف و نهى از منكر، فريضه و واجب است. اما براى اجراى آن نبايد پا از حدود شرع بيرون گذاشت. اين واجب از آنهايى است كه نمى‏توان براى اجراى آن واجب‏هاى ديگر را فروگذاشت و به محرماتى ديگر مرتكب شد.

يكى از محرمات رايج در اجراى اين فريضه، بدزبانى و دشنام‏گويى است، كه آمر و ناهى مى‏پندارد چون حق با او است، مى‏تواند از هر زبانى و واژگانى استفاده كند. منطق قرآن و دستور خداوند متعال به موسى و هارون‏عليهما السلامبايد در اين زمينه راهنماى هر مسلمانى باشد.

قرآن كريم حتى دشنام دادن به مشركان را درست نمى‏شمارد و مؤمنان را كسانى مى‏داند كه از هرگونه لغوى دورى مى‏گزينندو حتى به جاهلان پاسخى در خور و مسالمت‏آميز مى‏دهند.

هدف از امر و نهى، نفوذ در دل‏ها و برانگيختن مردمان در جهت پديد آوردن معروف و از ميان برداشتن منكر است؛ حال آن‏كه دشنام‏گويى مانع از نفوذ و سد راه همدلى است. اگر هم كم‏ترين امكان تأثيرى در ميان باشد، دشنام دادن و بدگويى، آن‏را از ميان مى‏برد.

4- رفاقت

عصاره آداب امر به معروف و نهى از منكر در لسان معصومان، تحت عنوان رفق آمده است. مقصود از رفق، ملايمت، نرمى، مدارا و رفاقت با تارك معروف و مرتكب منكر است. نه اين‏كه با او دوستى و رفاقت به معناى امروزين داشته باشيم، بلكه در برخوردهايمان راه نرمى و مدارا را پيش بگيريم و دوستانه و مشفقانه بكوشيم خطاكار را از راه كج بازآوريم.

هنگامى امر و نهى ما مؤثر مى‏افتد كه راه همدلى را برگزينيم و تارك معروف را همچون بيمارى بدانيم كه نيازمند كمك ما است. خداوند متعال به پيامبرش‏صلى الله عليه وآله وسلم مى‏آموزد تا از منكر بيزار باشد، بى‏آن‏كه از عاملان آن بيزارى جويد و به او مى‏فرمايد: «پس اگر تو را نافرمانى كردند، بگو: من از آنچه مى‏كنيد بيزارم.» در نتيجه حضرت رسول از كردار نادرست آنان بيزارى مى‏جويد، نه از خود آنان. همچنان كه طبيب از بيمار متنفر نيست و بر آن است تا او را درمان كند و از چنگال بيمارى برهاند.

آن‏كه در پى امر و نهى است، نيز بايد چنين نگاهى به امر و نهى خود داشته باشد. امام على‏عليه السلام از رسول‏ خدا صلى الله عليه وآله وسلم نقل مى‏كند كه فرمود نبايد امر به معروف و نهى از منكر كند، جز آن كه اين سه صفت در او باشد: «در آنچه بدان امر مى‏كند، رفيق و در آنچه از آن نهى مى‏كند رفيق باشد...».

5- صبورى

مسائل اجتماعى، برآيند عوامل بسيارى است كه همگى در طول زمان شكل مى‏گيرند. اگر كسى پندارد كه با امر و نهى او همه چيز به سرعت درست مى‏شود، خود را فريفته و ماهيت جامعه و سازوكار آن و روحيات مردم را نشناخته است. از اين‏رو آن كه در پى تحقق اين فريضه است، بايد صبورانه و پيگيرانه به كار خود ادامه دهد و اگر نتيجه كارش نيز ظاهر نشد، نوميد نگردد؛ كه: «شكيبا، پيروزى را از كف ندهد، اگرچه روزگارانى بر او بگذرد.»

با همين نگاه است كه امام به فرزندش فرمان مى‏دهد تا امر به معروف و نهى از منكر كند و خود را به سختى عادت دهد و در اين كار صبورى پيشه كند.

اساس اثربخشى اين فريضه آن است كه از حالت اتفاقى و گاه به گاهى بيرون آيد و به شكلى مستمر و خستگى‏ناپذير صورت گيرد، تا آن‏كه به‏تدريج معروف در جايگاه درست خود قرار گيرد و منكر از سطح جامعه ناپديد شود.

لزوم رعایت مراتب امر به معروف و نهی از منکر در جامعه اسلامی

امر به معروف و نهی از منکر که اکنون از آنها به عنوان دو واجب فراموش شده نام می‌برند، مراتبی دارد که باید آمران به معروف و ناهیان از منکر آنها را مورد توجه قرار دهند.

به گزارش روابط عمومی ستاد امر به معروف و نهی از منکر استان کردستان، امر به معروف و نهی از منکر به عنوان یکی از دستورات قرآن و دین اسلام، بر هر مسلمانی واجب است لذا همه باید نسبت به ادای این تکلیف الهی اهتمام جدی داشته باشند.

احساس قلبی؛ هنگامی که در روایات شریفه مراتب امر به معروف و نهی از منکر را بررسی می‌کنیم، اولین مرتبه این وظیفه، به خصوص نهی از منکر، انکار به قلب است، یعنی زمانی که انسان گناه، زشتی و انحرافی را در جامعه می‌بیند، در دل خود آن را تقبیح کرده و احساس ناراحتی کند؛ این اولین مرتبه نهی از منکر است.

اظهار ناراحتی؛ بر اساس آنچه در روایات آمده است، در مرتبه بعد انسان باید ناراحتی خود را در چهره ظاهر کند. وقتی انسان در جامعه با کار زشتی روبرو می‌شود و گناهی را می‌بیند، باید علاوه بر انکار درونی، ناراحتی و اشمئزاز خود را با اخم و درهم کشیدن چهره اظهار کند. در روایتی وارد شده که، اگر کس با گناهی مواجه شد و پیشانی خود را درهم نکشید، و اخم نکرد، آن پیشانی در آتش جهنم چروکیده خواهد شد، پس مرتبه‌ی دوم این است که بعد از انکار به قلب، اثر انکار قلبی در چهره ظاهر شود.

اظهار به زبان؛ مرتبه سوم، به زبان آوردن و تذکر دادن است، که خود مراتبی دارد که در مرحله اول، چنان که شرایط مناسب بود و زمینه‌های لازم برای تأثیرگذاری وجود داشت، با زبانی لین و نرم، معروف و منکر را تذکر بدهد؛ و اگر تذکر با زبان لین اثر نداشت، در مرحله بعد، باید با لحنی شدیدتر، از منکر جلوگیری کرد.

این مرتبه دیگری از امر به معروف و نهی از منکر است که اگر امر به معروف و نهی از منکر به صورت تذکر و برخورد لفظی اثر نکرد و شرایط مناسبی وجود داشت و امر به معروف و نهی از منکر برخورد فیزیکی می‌طلبد، باید این برخورد انجام پذیرد. البته در جامعه اسلامی که دولت و حکومت اسلامی وجود دارد، برخورد فیزیکی باید از طرف مقامی رسمی، و با مجوز رسمی انجام شود.

جهاد؛ مراحلی که تاکنون ذکر شد، همه در موارد متعارف امر به معروف و نهی از منکر است؛ اما مراتب دیگری از امر به معروف و نهی از منکر در روایات ذکر شده که شامل جهاد هم می‌شود. به طور کلی همه انواع جهاد، از مصادیق امر به معروف و نهی از منکر است. حتی جهاد ابتدائی که یک جهادی روشنگرانه است و هدف آن از بین بردن موانع هدایت مردم است، آن هم در واقع نوعی امر به معروف است؛ زیرا در جهاد ابتدائی، جامعه به آنچه حق است، وادار شده و به سوی راه صحیح هدایت می‌گردد.

همچنین جهادی که به عنوان دفاع است، نیز نوعی نهی از منکر است؛ زیرا جهاد دفاعی، برای این است که حق در جامعه باقی مانده و محکوم به کفر، انحراف و ضلالت نشود.

امر به معروف، یعنی استفاده از هر وسيله مشروع براي پيشبرد اهداف اسلامي

مقصود از امر به معروف و نهي از منکر، تنها امر و نهي لفظي نيست، بلکه مقصود استفاده کردن از هر وسيله مشروع براي پيشبرد هدف‌هاي اسلامي است.

به گزارش روابط عمومی ستاد امر به معروف و نهی از منکر استان کردستان، امر به معروف و نهي از منکر، از ارکان اسلام و ستون خيمه دين ماست که بدون آن، ديگر احکام فرصت ظهور و بروز شايسته را نخواهند يافت. اين اصل، شاه کليد رسيدن به مدينه فاضله‌اي است که آرمان پيشوايان ما بود؛ همان مدينه فاضله‌اي که چند سالي در مدينه به جوانه نشست و در اندک زماني، تمدن عظيم اسلامي را به رخ جهانيان کشيد.


تعريف مفهومي

همه مردم موظفند پاسدار فضيلت‌ها و نيکي‌ها، و نابودکننده بدي‌ها و نادرستي‌ها باشند. پاسداري نيکي‌ها به نام «امر به معروف» و ستيزه‌گري با بدي‌ها «نهي از منکر» ناميده مي‌شود.
معروف و منکر از نظر اسلام، محدود به حدّ معين نمي‌شود. تمام هدف‌هاي مثبت اسلامي، داخل در معروف و تمام هدف‌هاي منفي اسلامي، داخل در منکر است.

مقصود از امر به معروف و نهي از منکر، تنها امر و نهي لفظي نيست، بلکه مقصود استفاده کردن از هر وسيله مشروع براي پيشبرد هدف‌هاي اسلامي است.


اهميت و جايگاه امر به معروف و نهي از منکر

از نظر قرآن کريم، مسلمين در صورتي که به اين وظيفه عمل کنند، بهترين امت ها هستند.
امر به معروف و نهي از منکر، وظيفه‌اي همگاني است و در صورتي که هرکس سکوت کند به انتظار اينکه ديگري امر به معروف و نهي از منکر نمايد و در نتيجه هيچ‌ کس قيام نکند، چنين قومي بايد منتظر عذاب الهي باشد.
در صورت ترک امر به معروف و نهي از منکر، بدان بر خوبان مسلط شده و رحمت الهي از آن قوم گرفته مي‌شود و دعاي نيکان قوم براي رهايي از شرّ بدان مستجاب نمي‌گردد.

امر به معروف و نهي از منکر، هم يک وظيفه عمومي است براي همه مردم و هم يک وظيفه خاص براي يک طبقه معيّن. امر به معروف و نهي از منکر، يگانه اصلي است که ضامن بقاي اسلام است.

 

تاريخچه عملي

دايره حسبه به عنوان امر به معروف و نهي از منکر، حدود هزار سال پيش تشکيل شد و از شئون حکومت بوده است. محتسبين، افرادي عالم، مؤمن و داراي يک نوع احترام ديني در ميان مردم بودند.

محتسب يعني همان آمر به معروف و ناهي از منکر، ناظر و مراقب اعمال مردم بوده که مرتکب منکرات خصوصاً مي خوارگي نشوند. دايره حسبه، بسياري از کارهاي امروز شهرداري را علاوه بر کارهاي ديگر، عهده‌دار بوده است.

مطالعه تاريخ حسبه نشان مي‌دهد که شعاع ديد مردم در سابق بيشتر بوده و امر به معروف و نهي از منکر را به چند مسئله عبادي محدود نکرده بودند، بلکه آن را ضامن همه اصلاحات اخلاقي و اجتماعي خود مي‌دانستند.


مباحث اجتماعي

نيازهاي مشترک اجتماعي و روابط ويژه انساني، انسان‌ها را آن چنان به يکديگر پيوند مي‌زند و زندگي را آن‌چنان وحدت مي‌بخشد که افراد را در حکم مسافراني قرار مي‌دهد که در يک اتومبيل و يا يک هواپيما يا يک کشتي سوارند و به سوي مقصدي در حرکتند و همه با هم به منزل مي‌رسند و يا همه با هم از رفتن مي‌مانند و همه با هم دچار خطر مي‌گردند و سرنوشت يگانه‌اي پيدا مي‌کنند.

به واسطه سرنوشت مشترک داشتنِ افراد اجتماع است که اگر يک نفر بخواهد گناهي مرتکب شود، بر ديگران لازم است مانع او گردند.

اسلام نه تنها فرد را براي خود و در مقابل خداوند از نظر شخص خود مسئول و متعهد مي‌داند، بلکه فرد را از نظر اجتماع هم مسئول و متعهد مي‌داند. امر به معروف و نهي از منکر همين است که اي انسان! تو تنها از نظر شخصي و فردي در برابر ذات پروردگار مسئول و متعهد نيستي، تو در مقابل اجتماع خود هم مسئوليت و تعهد داريد.

برگزیده ها